Nog even en dan draaien de windmolens van Windpark Koningspleij. Na bijna tien jaar aan voorbereidingen is het een feit. Vanaf 2022 gaan de drie windmolens langs de Pleijroute energie opwekken. Maar liefst 11.000 huishoudens kunnen daarmee van groene stroom worden voorzien. ‘Ik ben zo blij dat we na alle inspanningen eindelijk feest kunnen vieren´, zegt Petra Lettink, één van de voortrekkers. Samen met David Willemsen kijkt ze terug op een decennium pionieren.

Hoe is het idee voor het windpark Koningspleij ontstaan?
Petra: 'Het begon voor mij eind 2011, begin 2012. Ik was bezig met een initiatief om de wijk Sint Marten/Sonsbeekkwartier te verduurzamen. Vanuit De Groene Vos (winkel voor duurzaam leven, red.) gaven we inwoners advies over woningisolatie en andere energiebesparende maatregelen. Dat liep zo goed, dat we deze ervaringen met andere wijken in Arnhem wilden delen. Gemeente Arnhem betrok mij toen bij een initiatief voor energiediensten voor de hele stad.'

'Tegelijk wilden enkele lokale bedrijven, zoals InEnergie en Outsmart, met duurzame energie-opwek aan de slag. Met steun van de gemeente hebben we samen onderzocht hoe we energiebesparing en energie-opwek in de stad zouden kunnen stimuleren. Een van de ideeën die daaruit voortkwam, was om collectief zaken als zonnepanelen en isolatie in te kopen. Daarnaast merkten we dat er behoefte was aan goede informatie over duurzame energiemaatregelen. Veel mensen willen wel verduurzamen, maar weten niet hoe of waar ze moeten beginnen. Zo is Rijn en IJssel Energiecoöperatie (REIJE) ontstaan, met de twee pijlers die nog steeds staan: het energieloket met energiediensten en lokale, coöperatieve opwek van duurzame energie.´

David:´Ook de lokale politiek kwam in beweging. Als fractievoorzitter van GroenLinks zette ik mij in, samen met Jan de Wit, de fractievoorzitter van D66, om grootschalige duurzame energie-opwek op de agenda te krijgen. Door intensieve lobby kregen we de handen op elkaar en kreeg het onderwerp een plek in het Collegeakkoord van 2010. Afgesproken werd om een geschikte locatie voor windenergie te zoeken in Arnhem en om een energiecoöperatie van burgers te ondersteunen. Duurzame energie stond eindelijk op de agenda, en kon rekenen op brede steun in de coalitie.´

Petra: ‘Met startkapitaal van de gemeente hebben we in 2012 Rijn en IJssel Energiecoöperatie opgericht, met een energieloket (De Kas) aan de Van Muijlwijkstraat. Hier konden Arnhemmers dagelijks binnenlopen voor advies en ondersteuning bij energiebesparing. Jan de Wit en ik waren daar een groot deel van de week te vinden. De voorloper van de WoonwensenScan, die we nu nog steeds gebruiken, is toen ontwikkeld. Voor die tijd een innovatief concept. Met Outsmart gingen we aan de slag om het plan voor een eigen windpark te realiseren, waarbij zij de projectontwikkeling voor hun rekening namen en REIJE de taak had om burgers en politiek te betrekken. In 2018 is Outsmart uit het project gestapt en heeft ze haar aandeel in het windpark (33%) overgedragen aan Prowind.’

REIJE was een van de eerste energiecoöperaties in Nederland die aan de slag ging met het idee om een coöperatief windpark te ontwikkelen. Hoe hebben jullie het aangepakt?
Petra: ´Het aantal energiecoöperaties in die tijd was op een hand te tellen. Op enkele voorbeelden na, zoals de Windvogel en Grunneger Power, moesten we zelf het wiel uitvinden. Naast technisch onderzoek naar windenergie in onze stad, staken we vooral veel tijd en energie in het informeren van mensen. Op allerlei manieren, met informatieavonden, windateliers, keukentafelgesprekken, lunchbijeenkomsten onder de noemer Broodje Energie en op festivals deelden we ons verhaal en bouwden we aan de energieke samenleving. Ook startte even later in Nijmegen het initiatief voor een burgerwindpark. Met hen hebben we ook veel uitgewisseld en samengewerkt.´

David: ´Het eerste onderzoek naar windenergie in onze stad komt van de KEMA en dateert uit het jaar 2000. Ik was toen ook raadslid voor GroenLinks. De partij zat voor het eerst in het bestuur van de stad. De geitenwollen sokken gingen uit en we probeerden duurzaamheid permanent op de kaart te brengen. De huidige locatie van het windpark kwam in beeld bij een onderzoek van de KEMA uit 2007. Daarin werd de Pleij genoemd als een geschikte plek voor windenergie. In de Structuurvisie Windenergie Gelderland (2014) wees de Provincie het definitief aan als windlocatie. Voor de gemeente was dit een stok achter de deur. Na de toekenning van de SDE (Stimuleringsregeling voor Duurzame Energie) stemde de Arnhemse raad op 13 juni 2017 met algemene stemmen voor de komst van het windpark. Een geweldig moment en een uitzonderlijk besluit in de lokale politiek, omdat ons windpark middenin stedelijk gebied ligt. Dat zie je niet veel in ons land; de meeste windparken liggen aan de rand van de stad. Vrijwel direct na het raadsbesluit zijn we met de campagne Samen aan de wind gestart, om participanten te werven. Met als eindresultaat: 566 participanten (windaandeelhouders) en veel nieuwe leden voor de energiecoöperatie.’

Na instemming van de gemeenteraad duurde het nog tot 2021 voor het windpark gebouwd kon worden. Wat stond de ontwikkeling in de weg?
Petra: ´De aanwijzing van de locatie leidde tot onrust bij de mensen in de buurt. Vooral vanuit Presikhaaf en Westervoort kwam verzet tegen het windmolenplan. Gemeente Westervoort stapte zelfs naar de Raad van State om de bouw te voorkomen. Ook speelden nog belangrijke natuurwaarden zoals de aanwezige wulpenkolonie een rol. Als coöperatie hebben we vanaf het begin geïnvesteerd in een goede verstandhouding met de tegenstanders door met elkaar in gesprek te blijven. We hebben een omgevingsfonds opgericht dat geld krijgt uit de opbrengsten van het windpark. De buurt kan hiermee projecten doen om de leefomgeving te verbeteren. We merken dat dit toch wel wordt gewaardeerd.´

Hoe is het jullie gelukt om het vertrouwen en de energie vast te houden?
Petra: ´We hebben veel leuke dingen gedaan met een geweldig team van vrijwilligers. Veel ambassadeurs hebben zich ingezet voor het project, vanuit de gedachte om samen onze eigen energie op te wekken. Dat is voor mij nog steeds een enorme drijfveer om door te gaan. Daar komt bij dat ik van pionieren en experimenteren hou. Ik vind het een uitdaging om uit te vinden hoe we de energietransitie - een moeilijk vraagstuk - toegankelijk kunnen maken voor iedereen in onze samenleving. Met het energieloket zijn we goed op weg. Bij projecten voor energie-opwek is dat minder eenvoudig. Participatie bij wind- en zonprojecten wordt vaak vertaald in financiële deelname. Ik vind het nog wel een belangrijk aandachtspunt om ook mensen die financieel minder draagkrachtig zijn nog meer bij de opwek van onze eigen energie en bij de transitie in de wijk te betrekken.´

Op 1 april 2020 kwam het verlossende woord. De Raad van State oordeelde dat het windpark gebouwd mag worden. Dit voorjaar ging de eerste schop in de grond. Hoe is dat voor jullie?
Petra: ´Ik ben trots dat het na zoveel jaar toch is gelukt; dat Arnhem energie krijgt van onze eigen windmolens en dat burgers via de windaandelen en het Omgevingsfonds delen in de lusten. Het doet me goed dat we straks als ze draaien eindelijk, met iedereen die heeft bijgedragen aan het project, feest kunnen vieren.´

David: ´Het was een krachttoer, maar ik ben blij dat we erin zijn geslaagd om het windpark en andere energieprojecten van de grond te krijgen. Grootschalige opwekprojecten zijn een kwestie van zeer lange adem in Nederland polderland. Met de energiecoöperatie bieden we een duurzaam alternatief voor de mensen die zelf geen zonnepanelen op hun dak kunnen leggen en bouwen we aan een duurzame toekomst van onze regio. Door coöperatieve projecten te realiseren kan iedereen meedoen en zelf verantwoordelijkheid nemen voor een stukje groene stroomvoorziening. Inmiddels is het voor velen duidelijk geworden dat de energietransitie door ons allemaal gedragen moet worden.´

-----------------
Petra Lettink
Duurzaamheid loopt als een groene draad door Petra’s leven. In 2012 richtte ze, samen met Jan de Wit, Barbera van der Hoek, Martin Marquering en Maarten de Keijzer, Rijn en IJssel Energiecoöperatie op. Ze zette het wijkgericht werken op de kaart met Stichting ´Kom op voor een duurzame wijk´, een initiatief om de Arnhemse wijk Sint Marten/Sonsbeekkwartier te verduurzamen en realiseerde met deze stichting De Groene Vos, de winkel voor duurzaam leven in Arnhem. Petra is opgeleid als sociaal geograaf en beleidswetenschapper, is directeur van Klimaatverbond Nederland en heeft haar eigen projectbureau Groene Transitie. Onder andere het windmolenpark project Laat Maar Waaien!, een windmolenpark op het IPKW met ruim 100 mini-windmolens, gebouwd door kinderen, is door Petra opgezet in samenwerking met Inge van der Vaart.
-------------------
David Willemsen
David Willemsen was twaalf jaar actief in de lokale politiek, als fractievolger, raadslid en fractievoorzitter van GroenLinks. In 2010 zorgde hij voor een doorbraak in de Arnhemse politiek, met zijn voorstel om grootschalige duurzame energie opwek op te nemen in het Coalitieakkoord. Sinds 2014 werkt David als zelfstandig adviseur op het gebied van duurzaamheid. Behalve bij Rijn en IJssel Energiecoöperatie, Energieloket Midden Gelderland en Windpark Koningspleij is hij een drijvende kracht bij Arnhem AAN.

In deze video vertelt David waarom hij de lokale energietransitie belangrijk vindt

Op de foto: de mensen van het eerste uur, Petra Lettink, Jan de Wit en David Willemsen (Foto: Christine Wevers)